Imago lacus

The picture above was taken by a dear friend, the American poet Debra Kang Dean (please do not use it without permission). I met Debra three years before, when I went to Walden to work with his late husband Brad, a great Thoreau scholar. Once we spent hours tracking this quotation: "Some men go fishing all their lives without ever realizing it's not fish they are after." We concluded that Thoreau never wrote it, but si non è vero...

Saturday, December 31, 2011

Alegrías literarias del 2011ko poza literarioak

Algunas han venido de Suecia, con el Nobel para Tomas Tranströmer. Agridulces en el caso del otro gran Tomás, Segovia, que nos dejó, mas no sin dejarnos su maravilloso Estuario.

2011 was also a Billy Collins year, as he published his new book of poems, Horoscopes for the Dead.

Baina aurtengo pozarik handiena ez da etorri idazleen partetik, irakurleena baizik. (Bueno, esan behar dut Esku ezkerraz publikoan iruzkindu duten gehienak idazleak direla, eta ez makalak; horrek ere pozten nau.) 

Hona hemen zerrenda osagabea:

- Angel Erro, hitzaurre mundialan.

- Pernan Goñi, bere blogean.

- Oier Guillan, Hitzen Uberanen eta KilkerrenSoka ekitaldian.

- Beñat Sarasola, Berria egunkarian.

- Jose Luis Padron, Euskadi Irratiko Lizardiren baratzan.

- David Tijero, AUX magazinean.

- Igor Estankona, Argia aldizkarian. 

- Edorta Zubiria, bere blogean.

- Ekhiñe Egiguren, Idazten webgunean.

- Juan Ramon Makuso, El Diario Vasco egunkarian.

Moito obrigado! Ondo bukatu eta hobe hasi!!

Wednesday, December 28, 2011

Qué...


Enigmático
si existen amapolas
que hables de ti


How enigmatic—
in a world filled with poppies
to talk about you.


J. Riechmann
El común de los mortales

Photo by A. J. Lopes

Un poema y una poética de Jorge Riechmann-en poema eta poetika

MENDEBALDEKO GAITZA ETA HAREN DIAGNOSIAK

1

BURU-LANGILE bizkorrak —Glucksmann
esaterako— gogorarazten digute
inoiz ez dezagun ahantzi:
gaiztakeria dago

Eta egon badago
jakina dagoela
horrelako mementorik
ez daude soberan

Gaizkia: irudika dezakeguna
baino gehiago

Korapilotsuagoa
atseginez onartzen duguna baino

Eta begiratu ohi ez dugun
tokietan:

gure etxean bertan
gure santutegi maiteetan
gure ideala sakratuetan
gure egitasmo kuttunetan
gure bihotzean

2

Ez ongia
gaizkiaren kontra
boxeo lehia zoroastriko batean
unibertso osoa kantxatzat hartuta

baizik eta ongian gaizkia
ikusteko gauza izatea

baita gaizkian ongia
estimatzen lortzea ere.

LA ENFERMEDAD DE OCCIDENTE Y SUS DIAGNÓSTICOS

1

Intelectuales brillantes Glucksmann
sin ir más lejos— nos exhortan
a no olvidar nunca:
existe el mal

Y por cierto que existe
vaya si existe
y claro que no sobran
mementos semejantes

Mal: más del que somos
capaces de concebir

Más intrincado
de lo que nos place aceptar

Y en lugares
donde no solemos mirar:

en nuestra propia casa
en nuestros queridos santuarios
en nuestros sagrados ideales
en nuestros reverenciados proyectos
en nuestro corazón

2

No el bien
contra el mal
en un combate de boxeo zoroástrico
con el universo entero como cancha

sino ser capaces de ver
lo malo de lo bueno

y lograr apreciar

lo bueno de lo malo

*

gehiegikeri izugarrien aroaren ostean / poesia txiroa behar dugu / poesia —hein batean— barazkijalea // baina adi maltzur horiek: / izan ere poesia anorexikoaren / edo zerba liriko birberotuak zerbitzatzen dituenaren / kontrakoa baita // poesia barazkijaleak hortz txit sendoak ditu eta

después de un tiempo de terribles excesos / necesitamos una poesía pobre / una poesía —en cierta forma— vegetariana // pero atención maliciosos: / eso es exactamente lo contrario / de una poesía anoréxica / o una que nada más sirve hojas mustias / de acelgas líricas recalentadas // la poesía vegetariana tiene dientes muy fuertes


Jorge Riechmann
El común de los mortales (Tusquets, 2011)

Tuesday, December 27, 2011

Totoro y Thoreau

Ayer vimos Mi vecino Totoro (Hayao Miyazaki, 1988), que dicen que es la mejor película de animación de la historia. No sólo contiene las semillas de lo que hizo después el estudio Ghibli (Mononoke, Chihiro, etc.), sino que representa de maravilla ese logro colectivo que llamamos Japón. Un país de entre los más densamente poblados del mundo que, sin embargo, tiene al mismo tiempo una enorme riqueza forestal y una fijación religiosa con cultivar la naturaleza sin que se note. No es casualidad, ni tampoco se debe exclusivamente a factores culturales. De hecho, Japón estuvo a punto de sufrir una catástrofe ecológica en el período Tokugawa, cuando permaneció aislado desde el siglo XVII a buena parte del XIX. Salió de esa crisis gracias a factores ambientales rigurosamente sostenidos por la estabilidad política que daba el shogun y a que, como dice Jared Diamond, "the real control of Japan's forests fell increasingly into the hands of people with a vested long-term interest in their forest" (314). Justo lo que decía el tío Henry. Para que lo comprobeis aquí os dejo Collapse, el libro de Diamond enterito, todo un diamante.

Thursday, December 22, 2011

Artelanik perfektuena / Most perfect artwork

Munduko artelanik perfektuena hizkuntza bera da. Mila urteko zizelak azken ukituak ematen dizkio.

Language is the most perfect work of art in the world. The chisel of a thousand years retouches it.

Henry David Thoreau
Journal (after July 27th,1840)

Sunday, December 18, 2011

'The Art of Wandering' by Leon Wieseltier

The road is not a line between places; it is a place between places, a place of its own. You cannot understand the ravishments of the road unless you overcome the logistical way of looking at things, which is perhaps the most powerful impediment that our hustling way of life puts in the way of experience. Since we cling to a mainly instrumental view of the road, we have forgotten how to be travellers and we are tourists instead, sitting still before the window and watching the world speed past, when in fact we are the ones who are speeding and it is the world that is still, for those who possess the capacity for stillness. We are too enamoured of destinations. We hunger too much for arrival. We treat the road as an interval between meanings, an interregnum between dispensations, and so we are blinded to the richness of meanings and dispensations in the road itself. If departure is the past and arrival is the future, then the road is the present, and there is nothing more spiritually difficult, or spiritually rewarding, than learning to live significantly in the present. This is accomplished by a schooling in transience, and the road is such a school. Almost as powerfully as the sea and the sky, the road is an emblem of immensity: the horizon into which it disappears is the promise of a release, which is the promise of a horizon, which is the promise of a release. From the stretch of even the most ordinary road, you may infer a suggestion of infinity.

Perhaps this is why singers and preachers have often preferred to wander: itinerancy refreshes and expands the spirit. By means of the unfamiliar, it makes complacence harder (though the cult of the road also has its conventions). The wanderer is the figure who recognizes the gift of alienation. The stranger may be powerless, but he has the force of a fresh eye and an unexpected mind: the inner advantage belongs to him. He knows no stasis. It is of course for sustenance that the singer and the preacher roam from town to town, but not only for material sustenance. The gig is an opportunity to gain distance (which is a gain) and to observe more; to do it differently and better; maybe even to get it right. In some of his songs about wandering, Schubert insisted upon the lucky break of homelessness: "Everything seems clear; nothing is distorted, or withered in the heat of day. Happy in my surroundings, if alone, I go." "There, where you are not, there is happiness." The wanderer may be weary, but so is the man plumply at home, the stationary man, the undiversified man, the solvent man, the man who lives in the illusion that he knows all he needs to know and sees all he needs to see.

Between May 11, 2008 and November 20, 2009, Leonard Cohen, who has called his work "stranger music", played 195 shows throughout Europe, North America, and the Pacific. A world tour, as the promoters call it; except that Cohen's peregrinations, in his eighth decade, cannot be altogether explained commercially "I came so far for beauty", he sang many years ago. He has always championed impatience and fleetingness and the urge for leaving: no sooner did he record a song called "Go No More A-Roving" than he set out to rove. There is nothing like a global itinerary, I suppose, to vindicate a belief in evanescence. For there was an element of conviction to his late far-flung passings-through (which are not yet over: he is about to begin the conquest of Asia), a deliberate quality, the aspect of a Spiritual exercise. The shows were unforgettable. I saw two of them. They were elegant, witty, warm, dark, and light. The love with which Cohen was met by his audiences was oceanic. Cohen's charisma is one of the heartening facts of life, because it is owed entirely to his interiority And - to borrow what the Bible says about the nomadic Israelites - as he camps so does he travel. When the man with the small hat and the large soul took the stage, he commanded it completely. He was quiet and modest and riveting. A few times he feil to his knees, because it pleased him to regard himself as a creature in Service. (How many rock Stars can be found kneeling?) The whole proceeding took place in an atmosphere of graciousness, almost ceremonially. Throughout the show, it was never clear whose gratitude was greater, Cohen's or the audience's. He seemed to find at every stop the sisters of mercy whom he immortalized in one of his oldest and most tender songs. They were seated before him. They waited for him when he thought he just couldn't go on. They brought him their comfort and later they brought him his song. He had hoped to run into them, he who was traveling so long.

At these concerts it was hard to remember that Cohen was once renowned for bleakness. Here the exploration of pain, and the memory of it, was dispelled by an overwhelming desire to praise. The singer's poise had nothing to do with coolness or indifference. His lucidity was without bitterness. He had come to furnish the example of an intelligent acceptance. In this way he raised his listeners up, and they rose. "Even though it all went wrong / I'll stand before the Lord of Song / With nothing on my tongue but Hallelujah!": there is nothing like the exhilaration of this broken but lyrical man, the master of irony putting irony behind him, who is certain, absolutely certain, that the garden stays open after the sin, and that failure will not bar him, or anybody else, from grace. The faith but not the church: it is the lasting dream of wayward but devoted sons of the traditions once regarded as divine. And now, wherever this precious man wanders, the famous blue raincoat notwithstanding, people sing "hallelujah!" The Psalmist himself could not have asked for more.

Leonard Cohen
Songs From The Road (Sony, 2010)

Saturday, December 17, 2011

Elkarrizketa multimedia

111Akademiari eta Oier Guillani esker, azaroan Esku ezkerraz aurkeztu genuen Mikelazulon. Familia eta lagunen artean, saiatu ginen zerbait ezohikoa egiten. Ez beste aurkezpen bat (udaberrian egin genuelako), ez eta irakurketa arrunta ere. Nahi genuen zerbait berezia egin irudiak erabiliz (horra proiektagailuaren kablea), idazleon eta irakurleon arteko harremana bultzatzeko asmoz. Azken finean, liburuak ez baitira orrialdeen artean dagoenera mugatzen...

Hona hemen Oierrekin izandako elkarrrizketaren pasarte batzuk, mamitsuenak:

—Esku ezkerraz sortzea, konformatu gabe, zailtasunak onartuta eta are erabilita idazten saiatzea da, horixe aipatzen duzu liburuan. Zure kasuan euskaraz idaztea izan da esku ezkerraz idaztea...

—Bai, berez ni eskumatia naiz, baina eskertia ere bai. Erdalduna izan naiz, orain euskaldun berria. Euskara ikasten eman ditut azken hamaika urteak, baina orain dela bizpahiru urte erabaki nuen armairutik ateratzea, alegia, euskaraz idaztea, euskaraz publikoaren aurrean aritzea eta horri buruz pentsatzea, zailtasunak zailtasun. Hori izan da liburu hau sortu zuen erabakia. Hori da esku ezkerra eta sinbolo hori oso presente dago liburuan, erabaki baten sinboloa edo metafora.


Esku ezkerraz tituluak adiera asko izan ditzake. Ez al duzu beldurrik izan horren inguruan? Konnotazio politikoa...

—Bada, ez. Gaztelaniaz badago esaera bat, usar la mano izquierda, jendarteko abilezia adierazteko, eta akaso hori baneukan buruan, malgutasunarekin loturiko ideia hori. Azken finean, bi eskuen erabilpenaren aldekoa naiz, bai bizitzan bai poesian esku ezkerrak malgutasunez jokatzen saiatzen irakatsi dit, topikoak edo aurreiritziak baztertuz.

Orekaren bila nabil. Hizkuntzen arteko oreka, familiaren eta lanaren arteko oreka, filosofia eta literaturaren artekoa... Argazkiak dioenaz gain, nik plazera aurkitu dut esku ezker horren jardueran. Menperatzen ez dudan hizkuntza batean. Eta hizkuntzak sortutako plazer horrek bultzatu nau beldurrik gabe aritzera,... hori da esku ezkerraren esanahi nagusia nire ustean.

Esku ezkerraz izenburua neurri handi batean euskararen erabilerarekin lotua dagoela esan dugu, baina gaztelaniaz ere idazten duzu zuk. Gaztelaniaz idazten duzun horietan non dago esku ezkerra? Alegia, non bilatzen duzu erronka?

—Uste dut elebitasuna interesgarria dela berez, gai bezala, filosofian jorratzeko, eta hemen aberastasun hori daukagula iruditzen zait. Horri buruz asko pentsatu dut, eta bi poema mota idazten ditudalakoan nago. Liburu honetan daude bi mota horiek, eta bien arteko ezberdintasunak lengoaiarekin du zerikusia. Multzo batean edozein hizkuntzatan funtzionatzen duten poemak leudeke (hau, esate baterako), eta bestean hizkuntza bati oso atxikiak daudenak; azken hauek tradizioari, literatura jakin bati egiten diote erreferentzia, edo horrekin egiten dute jolas (hau edo beste hau).

—Liburuan ekialdeko poesigintzaren eragina sumatzen da. Betidanikoa al duzu joera hori?

—Henry David Thoreau idazle eta filosofoaren lana hobeto ikasteko AEBtara joan nintzen, eta bertan jatorri japoniarreko poeta bat ezagutu nuen, Debra Kang Dean. Poesia tailer batera gonbidatu ninduen eta Japoniako zenbait forma landu genituen han, haikua batez ere, oso hedatua dagoena, eta baita renkua ere. Renkua haikuaren aita edo ama dela esan genezake, forma luzeagoa du, eta asko interesatzen zait, batez ere estrofak lotzeko duen modu bereziagatik. Beraz, bai, baditut ekialdeko poesigintzarekiko harremana, interesa eta jakin-mina.

—Eta poesigintza orokorrean hartuz, nondik datorkizu harekiko lilura?

—Beti irakurri izan dut poesia, baina bada niretzat mugarri izan zen une bat. Irlandan nengoela, adiskide batzuek euren etxera gonbidatu ninduten afaltzera. Gaztetxoak ginen orduan. Afaldu genuen, eseri ginen egongelan, eta euretako batek The Norton Anthology of English Literature delakoa atera zuen tiradera batetik. Bertan geundenon artean banan-banan pasa genuen liburua, eta bakoitzak poema bat irakurri genien gainontzekoei. Zeharo harrituta geratu nintzen, hemen ez bainuen horrelakorik ezagutzen. Han hasi nintzen poesia irakurtzen, ingelesez batez ere. Beti sentitu izan dut poesiarekiko lilura beste hizkuntza batzuetan, niretzat ama izan den horretan baino; alegia, ingelesezko poesia gaztelaniazkoa baino gehiago irakurri izan dut, eta antzeko zerbait gertatu zait euskararekin ere.

—Bada gure inguruan Pentsamenduaren Poesia deitzen zaion korronte bat. Zure lanean ere pentsamendua badago, baina ez dakit kontzeptu horrekin identifikatzen zaren...

—Egia esan, lelo hori ez dut oso ondo ulertzen. Manifestu edo mugimendu gisa uler dezaket, edo zerbait aldarrikatzearren, poesiaren funtsa edo beharra gure gizartean, eta zentzu horretan uste dut lan duina eta beharrezkoa egiten duela korronte horrek. Baina ez ditut pentsamenduaren poesia eta pentsamendurik gabekoa alde banatan ikusten. Poesian dena dago bat eginda: gauzak, paisaiak, hitzak, emozioak, istorioak..., eta Pernan Goñik egina den liburuaren azalak oso ondo adierazten du gure bizitzan ematen den nahaste-borraste hori. Beraz, nire poemetan pentsamendua baldin badago, beti gauzen bidez egokitzen da.

—Liburuaren edizio prozesuan izan zen gorabeheraren bat...

—Liburua egiteko lana ez zen lana izan, plazera baizik. Luxuzko editorea eta luxuzko hitzaurregilea izan ditut alboan, Ur Apalategi eta Angel Erro, eta asko ikasi dut beraiekin. Baina edizio prozesuak izan zuen gorabehera bat, bai. Liburua oso azkar ekoiztu zen, ez nuen probak irakurtzeko aukerarik izan, eta kaleratu zenean irakurri bezain pronto akats lodikote bat azaldu zitzaidan: 44. orrialdean "Mundurako bidaia" poemari lerro batzuk falta zaizkio, eta nire izkribuan poema horrek bazuen bere amaiera. Baina zorionez, liburuek bizirik diraute ekoitzi eta kaleratu ondoren, bizitza propioa dute. Hitzen Uberaneko lagunek Aitor Ruiz de Eginoren irudi bati testua jartzea proposatu zidatenean, bat-batean garbi ikusi nuen hortxe nuela nire poemari amaiera emateko aukera. Beraz, liburuan poema horri falta zaion zatia hortxe argitaratu nuen. Eta hortik bi lezio ikasi nituen: bata, internetek beste bizitza bat ematen diola edozein libururi; eta bestea, ez dugula akatsak egitearen beldur izan behar, denak duela konponbidea eta merezi duela ausartzea.

Wednesday, December 14, 2011

Aforismoa zer den

Poema eta axiomaren arteko hibridoa.

Hybrid of a poem and an axiom.

Híbrido de poema y axioma.


Sunday, December 11, 2011

Islandia gaur



Elur berria:
ez dago ederragorik
planeta osoan.

Erori bezain pronto
belztu eta lokaztu

egiten dena gure errepideetan.



Wednesday, December 7, 2011

Learning Icelandic

 


For a week I say nothing,
understand only a little.
Without words, I’m lighter;
float around more
than I have for years.
Give me an order...
I’ll walk away,
over the cliff, smiling.

Bill Holm
The Dead Get by with Everything (Milkweed, 1991)

Tuesday, December 6, 2011

Zadie Smith sobre política y literatura... y algo que por aquí llaman equidistancia

[Shakespeare] Había visto cómo destripaban a hombres vivos y quemaban sus entrañas, sólo por preferir una misa latina en lugar de una oración normal y corriente o a la inversa. Sabía muy bien a qué da origen esa clase de certeza feroz y singular y qué destruye. En respuesta, él se convirtió en algo difuso, incierto, una masa de voces contradictorias, irresolubles, que expresan la verdad pluralmente. A través del prisma de 2008 [año de la elección de Obama], la "capacidad negativa" [según Keats: "aquella por la cual un hombre es capaz de vivir con incertidumbres, misterios y dudas, sin la irritante búsqueda de hechos y razones] parece el antídoto perfecto para el "heroísmo ideológico".

Sin embargo, a pesar de todo, seguirmos esperando de nuestros políticos un heroísmo ideológico. Los pragmáticos nos parecen débiles. A los equilibrados los llamamos tontos ingenuos. En Inglaterra teníamos un insulto para la gente así: trimmers. [...]

Son precisamente los hombres con esas peculiaridades intelectuales los que siempre he esperado ver en política. Pera tal vez Macaulay tenga razón: tal vez los Halifax [el primer trimmer que asumió el insulto con orgullo] de este mundo son, en definitiva, mejores escritores que políticos. Muchas cosas dependen de cómo resulte ser este presidente, pero eso es un debate para el futuro. Aquí más bien quiero aventurar una pequeña teoría relativa a la evolución de cierto tipo de voz, representada por Halifax, por Shakespeare y muy posiblemente por Obama. Porque la voz de lo que Macaulay llamó "el historiador filosófico" es, en mi opinión, una voz concreta y valiosa, y creo que alguien debería estudiarla como es debido.

Es una voz que un hombre desarrolla con el tiempo; mi pequeña teoría contempla cuatro fases de desarrollo. La primera es una fase contingente y no puede forzarse; la voz, no por culpa de ella, se ve atrapada entre dos polos, dos sistemas de creencias rivales. Así que esta primera fase necesita la segunda, donde la voz aprende a ser flexible entre los dos puntos fijos, incluso hasta llegar al equívoco. Luego viene la tercera: esta flexibilidad innata da la impresión de que se puede "ver algo desde los dos lados". Y finalmente la última fase, que considero señal de cierta clase de genio: la voz renuncia a la propiedad de sí misma, desarrolla una percepción creativa de la disociación en la que las reivindicaciones que le son propias no parecen más poderosas que las de cualquier otra. Ahí tenéis mi pequeña teoría; aunque preferiría decir que es un relato. Es un relato sobre una voz maravillosa, a veces empleada por ciudadanos, rara vez por hombres en el poder. En medio del clamor de las guerras culturales de 2008, fue especialmente difícil oírla.

Zadie Smith
Cambiar de idea (Anagrama, 2011), 207-9

Saturday, December 3, 2011

Arraren arazoa

Nire egunean joan nahi nuen, baina a ze lanak ematen dituen urteak betetzeak! Hau entzun eta ikusi nahi nuen Dokako oholtza gainean:

Mundu osoaren aita izan nahiko nuke,
injustiziatik babestu zanpatua den oro,
eguna odolak estalia datorrenean
pasako da esateko gaitasuna eduki!
Ahula sentitzen den hori babesten duen
figura sendoa izan nahiko nuke,
hau da, funtsean: topiko puta bat,
bizitza errazagoa egingo didan topiko puta bat.

Arazoa (edo arrazoa) zera da: benetan aita bihurtzen zarenean topiko horrek ez dizula bizitza errazten. Figura hori izateko beharra nolabait sendotzen zaizu barnean (eta kanpoan), topiko hura topiko patetiko bihurtuz...

Oier Guillan

Herio heroi. Arra. Arraroa. (Artezblai, 2010)

Thursday, December 1, 2011

Tres soles de Juan Marqués-en hiru eguzki

Azaroaren gau poemarekiko oreka mantentzearren, eta gaur nire eguna delarik, neure buruari oparitu dizkiot eguzkiaren inguruan dabiltzan hiru poema hauek / Para mantener el equilibrio tras el poema de noviembre, tan nocturno, y porque es mi cumpleaños, nos regalo estos tres poemas que giran alrededor del sol:

1.ak "Hasiera" du izena, eta Ibai Iztuetaren beste bat gogorarazi dit:

ITXURAK ez egin ez dakizula
dena aldatzen den minutu hau
egunerokoa baina errepikaezina denik.

Ausarta izan zaitez eta altxa burua;
onar ezazu ikusi duzuna
eta esker ezazu bizitza ahal duzun bitartean.

Lurraren gaineko egunsentia da,
eta lehendabiziko aldia da.

Ikusi egin duzu. Galdu egin duzu. Irabazi egin duzu.

PRINCIPIO

NO finjas que no sabes
que este minuto en el que todo cambia
es diario pero es irrepetible.

Sé valiente y levanta la cabeza:
acepta lo que ves
y agradece la vida mientras puedas.

Es el amanecer sobre la tierra,
y es la primera vez.

Lo has visto. Lo has perdido. Lo has ganado.

*

El segundo viene de oriente con cuatro curiosos heptasílabos:

UME BAT BEZALA

DENA ari da ukitzen

lehen orduko eguzkia,
filosofoen harria.

COMO UN NIÑO

LO está tocando todo.

Sol de primera hora,
piedra filosofal.

*

3.a eta azkena haiku biribila da. Tijeroren bertsioari ukitu batzuk eman dizkiot metrika mantentzearren:

ARGI guzti hau
unibertsoaren
ipurtargi baino ez da.

TODA esta luz
es sólo una luciérnaga
del universo.


*

Juan Marqués (David Tijero-k itzulia)
Un tiempo libre / Aisialdi bat / Un tempo libre / Un temps lliure (Universitat Politècnica de València, 2011)